Gnè    -    Gender

Gnè - boireann no fireann?

Gender - masculine or feminine? (Explanations in English on Page 2)

A rèir crutha - fireann

Bidh ainmear fireann ma bhios e a' criochnachadh ann an ath-leaschain sònraichte:
  • ainmear meanbhach, -an - bidh an a ann an -an ga fhuaimneachadh mar [a]

    • am balachan


  • ainmear eas-cruthach, -as, -ad

    • an dànadas, an giorrad


  • ainmear ionaid, -ach, -iche, -air, -amh, -adair, -aire, -ear

    • an clèireach, an stiùiriche, an dorsair, am britheamh, am fuaradair, an teachdaire, an t-àrdaichear


  • buadhair mar ainmear

    • an dall


  • ainmearan gnìomhaireach, -adh

    • bualadh

A rèir crutha - boireann

Bidh ainmear buireann ma bhios e a' criochnachadh ann an ath-leaschain sònraichte:
  • ainmear meanbhach, -ag - bidh an a ann an -ag ga fhuaimneachadh mar [a]

    • an nìghneag


  • ainmear eas-cruthach, -achd

    • a' bheannachd


  • fuaimean ann an -ich (tha mura-bhithean ann)

    • bha e a' bragadaich 's a' snagadaich
    • ach: tha 'glaodhaich' fireann


  • ainmear eas-cruthach co-ionnan ris a' bhuadhair choimeasach

    • an doille


  • ainmearan gnìomhaireach, -airt

    • tachairt

A rèir brìgh - fireann

Tha mura-bhithean anns na riaghailtean seo. Cleachd na riaghailtean a rèir crutha an toiseach.

  • na dùilean

    • an teine, an t-uisge


  • na ràithean

    • an geamhradh


  • lathaichean na seachdain

    • Dimàirt


  • na dathan

    • an gorm


  • gràinean

    • an t-eòrna


  • glasraichean

    • an curran


  • deochannan

    • an t-uisge-beatha


  • fiodh craoibhe

    • an giuthas

A rèir brìgh - boireann

Tha mura-bhithean anns na riaghailtean seo. Cleachd na riaghailtean a rèir crutha an toiseach.

  • dùthchannan

    • an Fhraing


  • ionnsramaidean ciùil

    • a' chlàrsach


  • mill an fhànais

    • a' ghrian


  • galaran

    • a' bhreac
    • ach: tha 'an cnatan' fireann

A rèir feise

Mar as trice, bidh gnè an ainmeir a' leantainn feis nan daoine no ainmhidhean:

  • fireann:
    • an t-athair
    • am mac
    • am fear
    • am bodach
    • an tarbh


  • boireann:
    • a' mhàthair
    • an nighean
    • an tè
    • a' chailleach
    • a' bhò

  • ach: tha 'am boireannach' fireann

Leathann no caol

Is urrainn dhut sùil a thoirt air a' chonnrag mu dheireadh an fhacail. Tha a' mhòr chuid (mu 80%) de
  • na h-ainmearan leathann fireann
  • na h-ainmearan caola boireann

Measgachadh

Uaireannan, chan eil gnè facail soilleir.

  • Tha an aon fhacal fireann no boireann a rèir dualchainnt

    • an dàimh (fireann no boireann), an dealbh (fireann no boireann)


  • Tha gnè eadar-dhealaichte aig an fhacal a rèir tuiseil (bho sheann tuiseal neodrach)

    • am muir (tuiseal bunasach, fireann), na mara (tuiseal ginideach, boireann)

Meòmhrachadh

Ciamar a chuireas tu gnè aig facal sònraichte nad chuimhne? Cha dèan 'an doras' (f) no 'an deise' (b) a' chùis idir nam bheachd-sa. Cleachdaidh mi an tuiseal ginideach le alt agus cuiridh mi ainmear gnìomhaireach ris:

  • doras, fosgladh an dorais - an = fireann
  • deise, cruth na deise - na = boireann


Le sin, bidh trì rudan agam:

  • gnè an fhacail
  • cruth ginideach an fhacail
  • abairt feumail

Tùsan

  • Byrne, Michel (2004): Gràmar na Gàidhlig, darna fhoillseachadh, Stòrlann-acair, Cearsiadar.
  • Calder, George (1923): A Gaelic Grammar, Gairm, Glaschu.
  • Cox, Richard (2010): Notaichean clas airson Gàidhlig 2 aig Sabhal Mòr Ostaig.
  • Klevenhaus, Michael (2010): Lehrbuch der Schottisch-Gälischen Sprache, Buske, Hamburg.

Rach gu duilleag: 1 2 Air adhart

An deasachadh mu dheireadh: 30mh dhen Fhaoilleach 2013 20:17:40