Gnè – Gender
Gnè - boireann no fireann?
Gender - masculine or feminine? (Explanations in English on Page 2)
Faic cuideachd / See also How to gender a noun @ Akerbeltz.
Gender - masculine or feminine? (Explanations in English on Page 2)
Faic cuideachd / See also How to gender a noun @ Akerbeltz.
Clàr-innse
- A rèir crutha - fireann
- A rèir crutha - boireann
- A rèir brìgh - fireann
- A rèir brìgh - boireann
- A rèir feise
- Leathann no caol
- Measgachadh
- Meòmhrachadh
- Tùsan
- Beagan Spòrs
- According to Form - Masculine
- According to Form - Feminine
- According to Meaning - Masuline
- According to Meaning - Feminine
- According to Sex
- Broad or slender
- Mix-up
- Memorising
- Sources
- A Bit of Fun
A rèir crutha - fireann
Bidh ainmear fireann ma bhios e a' criochnachadh ann an ath-leaschain sònraichte:
- ainmear meanbhach, -an - bidh an a ann an -an ga fhuaimneachadh mar [a]
- am balachan
- ainmear eas-cruthach, -as, -ad
- an dànadas, an giorrad
- ainmear ionaid, -ach, -iche, -air, -amh, -adair, -aire, -ear
- an clèireach, an stiùiriche, an dorsair, am britheamh, am fuaradair, an teachdaire, an t-àrdaichear
- buadhair mar ainmear
- an dall
- ainmearan gnìomhaireach, -adh
- bualadh
A rèir crutha - boireann
Bidh ainmear buireann ma bhios e a' criochnachadh ann an ath-leaschain sònraichte:
- ainmear meanbhach, -ag - bidh an a ann an -ag ga fhuaimneachadh mar [a]
- an nìghneag
- ainmear eas-cruthach, -achd
- a' bheannachd
- fuaimean ann an -ich (tha mura-bhithean ann)
- bha e a' bragadaich 's a' snagadaich
- ach: tha 'glaodhaich' fireann
- bha e a' bragadaich 's a' snagadaich
- ainmear eas-cruthach co-ionnan ris a' bhuadhair choimeasach
- an doille
- ainmearan gnìomhaireach, -airt
- tachairt
A rèir brìgh - fireann
Tha mura-bhithean anns na riaghailtean seo. Cleachd na riaghailtean a rèir crutha an toiseach.
- na dùilean
- an teine, an t-uisge
- na ràithean
- an geamhradh
- lathaichean na seachdain
- Dimàirt
- na dathan
- an gorm
- gràinean
- an t-eòrna
- glasraichean
- an curran
- deochannan
- an t-uisge-beatha
- fiodh craoibhe
- an giuthas
A rèir brìgh - boireann
Tha mura-bhithean anns na riaghailtean seo. Cleachd na riaghailtean a rèir crutha an toiseach.
- dùthchannan
- an Fhraing
- ionnsramaidean ciùil
- a' chlàrsach
- mill an fhànais
- a' ghrian
- galaran
- a' bhreac
- ach: tha 'an cnatan' fireann
- a' bhreac
A rèir feise
Mar as trice, bidh gnè an ainmeir a' leantainn feis nan daoine no ainmhidhean:
- fireann:
- an t-athair
- am mac
- am fear
- am bodach
- an tarbh
- an t-athair
- boireann:
- a' mhàthair
- an nighean
- an tè
- a' chailleach
- a' bhò
- a' mhàthair
- ach: tha 'am boireannach' fireann
Leathann no caol
Is urrainn dhut sùil a thoirt air a' chonnrag mu dheireadh an fhacail. Tha a' mhòr chuid (mu 80%) de
- na h-ainmearan leathann fireann
- na h-ainmearan caola boireann
Measgachadh
Uaireannan, chan eil gnè facail soilleir.
- Tha an aon fhacal fireann no boireann a rèir dualchainnt
- an dàimh (fireann no boireann), an dealbh (fireann no boireann)
- Tha gnè eadar-dhealaichte aig an fhacal a rèir tuiseil (bho sheann tuiseal neodrach)
- am muir (tuiseal bunasach, fireann), na mara (tuiseal ginideach, boireann)
Meòmhrachadh
Ciamar a chuireas tu gnè aig facal sònraichte nad chuimhne? Cha dèan 'an doras' (f) no 'an deise' (b) a' chùis idir nam bheachd-sa. Cleachdaidh mi an tuiseal ginideach le alt agus cuiridh mi ainmear gnìomhaireach ris:
Le sin, bidh trì rudan agam:
- doras, fosgladh an dorais - an = fireann
- deise, cruth na deise - na = boireann
Le sin, bidh trì rudan agam:
- gnè an fhacail
- cruth ginideach an fhacail
- abairt feumail
Tùsan
- Byrne, Michel (2004): Gràmar na Gàidhlig, darna fhoillseachadh, Stòrlann-acair, Cearsiadar.
- Calder, George (1923): A Gaelic Grammar, Gairm, Glaschu.
- Cox, Richard (2010): Notaichean clas airson Gàidhlig 2 aig Sabhal Mòr Ostaig.
- Klevenhaus, Michael (2010): Lehrbuch der Schottisch-Gälischen Sprache, Buske, Hamburg.
According to Form - Masculine
A noun is masculine when it ends in a certain suffix:
abstract noun, -as, -ad
noun of function, occupation or role, -ach, -iche, -air, -amh, -adair, -aire, -ear
an adjective used as a noun
verbal nouns, -adh
- diminutive noun, -an - the a in -an is pronounced as [a]
- an dànadas, an giorrad
- an clèireach, an stiùiriche, an dorsair, am britheamh, am fuaradair, an teachdaire, an t-àrdaichear
- an dall
- bualadh
According to Form - Feminine
A noun is feminine when it ends in a certain suffix:
abstract noun, -achd
noises ending in -ich (there are exceptions)
abstract noun identical to the comparative form of an adjective
verbal nouns, -airt
- diminutive noun, -ag - the a in -ag is pronounced as [a]
- an nìghneag
- a' bheannachd
- bha e a' bragadaich 's a' snagadaich
- but:
'glaodhaich' is masculine
- an doille
- tachairt
According to Meaning - Masuline
There are exceptions to these rules. Use the rules according to form first.
the seasons
days of the week
colours
grains
vegetables
drinks
wood
- the elements
- an teine, an t-uisge
- an geamhradh
- Dimàirt
- an gorm
- an t-eòrna
- an curran
- an t-uisge-beatha
- an giuthas
According to Meaning - Feminine
There are exceptions to these rules. Use the rules according to form first.
musical instruments
celestial bodies
illnesses
- countries
- an Fhraing
- a' chlàrsach
- a' ghrian
- a' bhreac
- but:
'an cnatan' is masculine
According to Sex
More often than not, the gender of a noun will correspond to the male/female sex of a human or an animal:
feminine:
but: 'am boireannach' is masculine
- masculine:
- an t-athair
- am mac
- am fear
- am bodach
- an tarbh
- a' mhàthair
- an nighean
- an tè
- a' chailleach
- a' bhò
Broad or slender
You can look at the last consonant of the word. This rule of thumb works for about 80% of all nouns:
- broad nouns are masculine
- slender nouns are feminine
Mix-up
Sometimes, the gender of a word is not clear.
The same word can have a different gender according to case (from the old neutral case)
am muir (nominative/common case, masculine), na mara (genitive/possessive case, feminine)
- The same word can be masculine or feminine according to dialect
Memorising
How do you remember the case for a certain noun? I don't find 'an doras' (m) or 'an deise' (f) useful at all. I prefer using the genitive case with the article, and I'll add a verbal noun to it:
deise, cruth na deise - na = feminine
This way, I even get 3 for 1:
deise, cruth na deise - na = feminine
This way, I even get 3 for 1:
- the gender of the word
- the genitive form of the word
- a useful expression
Sources
- Byrne, Michel (2004): Gràmar na Gàidhlig, 2nd edition, Stòrlann-acair, Cearsiadar.
- Calder, George (1923): A Gaelic Grammar, Gairm, Glasgow.
- Cox, Richard (2010): Class notes for Gàidhlig 2 at Sabhal Mòr Ostaig.
- Klevenhaus, Michael (2010): Lehrbuch der Schottisch-Gälischen Sprache, Buske, Hamburg.
An deasachadh mu dheireadh: 15mh dhen Ògmhios 2022 12:28:19